Share The City: de algemene wijziging van het GBP

Beschrijving

Het Gewestelijk Bestemmingsplan (GBP) is een essentiële tool voor ruimtelijke ordening. Het bepaalt per huizenblok in het Brussels Gewest of er al dan niet gebouwd mag worden en zo ja, met welke bestemming (woningen, handelszaken, natuurgebied ...).

Het GBP maakt onderscheid tussen categorieën van bodemgebruik: huisvesting, industriële activiteiten, kantoren, gebieden voor voorzieningen van collectief belang … Dit zijn de ‘functies’.

Het GBP is gebaseerd op "bodembestemmingen": dit zijn geografische gebieden waarin alle of bepaalde functies zijn toegestaan. Een woongebied is bijvoorbeeld gereserveerd voor woningen, een stedelijk industriegebied is gereserveerd voor productie en logistieke activiteiten, een gemengd gebied staat de functies van huisvesting, kantoren en collectieve voorzieningen toe. De identificatie van de functies die in verschillende delen van het grondgebied kunnen worden uitgevoerd heeft een impact op meerdere niveaus: op de grond, de stedelijke structuur, de leefomgeving, het erfgoed en de milieubescherming.

Het bestaat uit kaarten, waarop de bestemmingen zijn gelokaliseerd, en uit voorschriften. Deze voorschriften vormen een juridische tekst die beschrijft wat er al dan niet is toegestaan voor de verschillende bestemmingen.

Het GBP staat bovenaan de hiërarchie van regelgevende plannen voor ruimtelijke ontwikkeling en is bindend voor zowel overheid als particulieren.

Waarom deze aanpassing?

Noodzakelijke aanpassing van het GBP

Het Gewestelijk bestemmingsplan (GBP), dat op 3 mei 2001 door de Brusselse regering werd goedgekeurd, is meerdere malen gedeeltelijk gewijzigd om aan specifieke behoeften tegemoet te komen. Een volledige herziening heeft dan weer nooit plaatsgevonden.

Sinds de goedkeuring ervan zijn Brussel en de manieren waarop de stad wordt gebruikt ingrijpend veranderd. Door economische en demografische transformaties, veranderende manieren van leven en werken, uitdagingen op het gebied van klimaat en biodiversiteit en wegens de druk op de grondmarkt ontstaan er nieuwe behoeften waarop het huidige kader niet altijd meer adequaat inspeelt.

De wijziging van het GBP is dan ook bedoeld om dit instrument aan te passen aan de huidige realiteit. Verder moet het beter anticiperen op de ontwikkelingen binnen het grondgebied en is het essentieel dat het GBP inspeelt op de toekomstige behoeften van het Gewest.

Functieverweving optimaal organiseren

Sinds 2001 is het evenwicht tussen de verschillende stedelijke functies veranderd. Tussen 2018 en 2021 heeft huisvesting in de gebieden waar dit is toegestaan de overhand gekregen ten koste van andere functies, terwijl productieactiviteiten steeds minder voorkomen op het grondgebied.

De wijziging van het GBP moet ervoor zorgen dat deze verweving beter kan worden beheerd. Daarnaast moeten bepaalde strategische functies doeltreffender worden beschermd. Dit geldt zowel voor toekomstgerichte functies, zoals productieactiviteiten en natuurlijke netwerken, als voor functies die kwetsbaarder zijn geworden door stijgende grondprijzen, zoals openbare voorzieningen en stedelijke diensten.
Tegen deze achtergrond kan huisvesting niet langer systematisch worden beschouwd als een functie die voorrang moet krijgen ten opzichte van andere vormen van bodemgebruik.

Raadpleeg de gezamenlijke diagnose

Duidelijker en actueler regelgevingskader

Het GBP moet ook een juridisch stabiel, structurerend en voorspelbaar instrument blijven.

Uit analyse van de jurisprudentie en feedback van de instanties belast met de behandeling van bouwvergunningen is gebleken dat het noodzakelijk is om een aantal bepalingen te verduidelijken en te actualiseren. Bepaalde begrippen moeten worden gepreciseerd. Ook moet het regelgevingskader beter rekening kunnen houden met de realiteit, die sinds 2001 sterk is veranderd.

Het toekomstige GBP moet dan ook een instrument zijn om het grondgebied aan te passen en erop te anticiperen, en daarnaast moet het ook zorgen voor een duidelijker, eenvoudiger en samenhangender regelgevingskader.

Vier prioriteiten als leidraad voor de wijziging van het GBP

De strategische richtlijnen die de regering in 2024 heeft aangenomen, hebben de wijziging van het GBP gestructureerd rond drie nauw met elkaar verbonden inhoudelijke prioriteiten:

• Stedelijke economieën: de diversiteit en veerkracht van de Brusselse economie versterken binnen een context van economische transformatie.
• Sociale rechtvaardigheid: de toegang tot essentiële stedelijke voorzieningen waarborgen en bijdragen aan het behoud van een inclusieve stad.
• Klimaat en biodiversiteit:  onbebouwde grond in stand houden, het grondgebied beter inrichten met het oog op klimaatrisico’s en ecologische verbinding versterken.

De voortzetting van de werkzaamheden en de nieuwe aanzetten van de regering hebben ervoor gezorgd dat er een vierde, instrumentele prioriteit aan deze drie inhoudelijke prioriteiten is toegevoegd:

• Een duidelijk, geactualiseerd en vereenvoudigd territoriaal regelgevingskader: het GBP overzichtelijker, samenhangender en doeltreffender maken. Dit moet zorgen voor meer kwaliteit binnen de territoriale ontwikkeling en moet de rechtszekerheid versterken, zowel voor projectdragers als voor de instanties die vergunningsaanvragen behandelen.

Raadpleeg de in 2024 goedgekeurde strategische richtlijnen [link]

Fasen

Fasen van het aanpassingsproces van het GBP

De algemene wijziging van het GBP is een proces dat in verschillende fasen verloopt. Iedere fase zorgt voor steeds beter inzicht in het grondgebied, de nagestreefde doelstellingen en de daarvoor noodzakelijke regelgevende maatregelen.

Start van de opdracht

De regering van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft op 23 december 2021 aan perspective.brussels de opdracht toevertrouwd om de wijziging van het GBP voor te bereiden.

Gezamenlijke diagnose

Op basis van de diagnose konden de belangrijkste uitdagingen worden geïdentificeerd waarop het GBP een antwoord moet bieden. Die uitdagingen werden vervolgens getoetst aan de expertise en de bijdragen van de actoren binnen het grondgebied.

Raadpleeg de gezamenlijke diagnose

Strategische richtlijnen

In 2024 keurde de regering de strategische richtlijnen goed die als kader dienen voor de wijziging van het GBP. Deze richtlijnen zijn opgebouwd rond drie inhoudelijke prioriteiten: stedelijke economieën, sociale rechtvaardigheid, klimaat en biodiversiteit.

De nieuwe aanzetten van de regering hebben ervoor gezorgd dat aan deze drie inhoudelijke prioriteiten een vierde, instrumentele prioriteit is toegevoegd: een duidelijk, geactualiseerd en vereenvoudigd territoriaal regelgevingskader.

Deze richtlijnen vormen het strategische kader op basis waarvan de ontwikkelingstendensen voor het GBP zijn uitgewerkt.

Raadpleeg de strategische richtlijnen

Prefiguratie – Huidige fase

De regering van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft op 9 juli 2026 de prefiguratie van de wijziging van het GBP goedgekeurd.

Voortbouwend op de nieuwe aanzetten van de regering, op de in 2024 goedgekeurde strategische richtlijnen alsook op de uitgevoerde technische werkzaamheden, worden in de prefiguratie de belangrijkste lijnen uitgezet. De prefiguratie vormt de basis voor de opstelling van het voorontwerp, zonder vooruit te lopen op de afwegingen die in de loop van het verdere proces zullen worden gemaakt.

Voornaamste werkpunten zijn onder meer:

• vereenvoudigen van de structuur van het GBP, om de overzichtelijkheid en de toepasbaarheid ervan te verbeteren;
• actualiseren van de stedelijke functies, om beter rekening te houden met huidige en opkomende gebruiksvormen;
• verder uitwerken van bestemmingsgebieden, om de verweving van functies beter te kunnen organiseren en essentiële activiteiten beter te beschermen, waaronder productieactiviteiten, voorzieningen van algemeen belang en natuurlijke ruimten;
• beter rekening houden met de uitdagingen op het gebied van klimaat, biodiversiteit en landschap;
• moderniseren van het regelgevingskader en de procedures, om rechtszekerheid te vergroten en projecten makkelijker te kunnen uitvoeren.

Deze uitgangspunten vormen nog geen ontwerp voor het nieuwe GBP. Ze zullen worden uitgediept, geanalyseerd en in overleg worden besproken in het kader van de opstelling van het voorontwerp en het bijbehorende milieueffectrapport, voorafgaand aan de komende beslissingen van de regering.

Raadpleeg het prefiguratierapport (binnenkort)

Et ensuite ?

• Opstelling van het voorontwerp van GBP: de opties die tijdens de prefiguratie zijn vastgesteld, zullen voortaan verder worden uitgediept en gepreciseerd in het kader van de opstelling van het voorontwerp van GBP en het bijbehorende milieueffectrapport.
• Voorlegging van dit ontwerp aan de regering en de evaluatie ervan tijdens een openbaar onderzoek.
• Afronding van het nieuwe GBP, rekening houdend met de conclusies van het openbaar onderzoek en de adviezen van de geraadpleegde instanties en instellingen.
• Inwerkingtreding van het GBP, na advies van de Raad van State.

Aanverwante opdrachten

Actualisering van de bestaande feitelijke toestand – Lopend

Het BWRO (Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening) bepaalt dat het nieuwe GBP de bestaande feitelijke toestand (SitEx) moet aangeven.

De bestaande feitelijke toestand is een kaart met daarop de huidige bestemmingen van alle percelen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Dit werk wordt momenteel uitgevoerd en maakt deel uit van de doelstelling om het Brusselse grondgebied voortdurend te bewaken.

De SitEx neemt een centrale rol in bij de wijziging van het GBP. Gecombineerd met de doelstellingen voor de ontwikkeling van het grondgebied draagt de SitEx bij tot het bepalen van de toekomstige bodembestemmingen, de voorschriften, de drempels en de toepasselijke voorwaarden ...

Meer info over de SitEx

Milieueffectrapport (MER) – Lopend

Het MER is een hulpmiddel bij de besluitvorming, dat losstaat van het wijzigingsproces van het plan. Het formuleert aanbevelingen en onderzoekt de waarschijnlijke milieueffecten van de voorgenomen keuzes, zonder daarbij in de plaats te komen van de afwegingen van de bevoegde autoriteit. De bevindingen van het MER dragen er zo toe bij negatieve effecten te voorkomen of te beperken en verbeteren geleidelijk de kwaliteit van het ontwerpplan.

In het kader van Share The City wordt deze milieueffectbeoordeling al vanaf de fase van prefiguratie opgestart en loopt deze parallel met de opstelling van het plan. De opstelling ervan wordt opgevolgd door een begeleidingscomité waarin Leefmilieu Brussel, Brussel Mobiliteit, urban.brussels en perspective.brussels vertegenwoordigd zijn. De resultaten van het MER leveren input voor de voorstellen tot wijziging van het GBP.

Share The City

Share The City: de wijziging het GBP

Share The City is de naam die is gegeven aan het proces van wijziging van het Gewestelijk Bestemmingsplan.
Hiermee worden de verschillende fasen van het traject ondersteund en kan de voortgang van de werkzaamheden aan het toekomstige GBP worden gevolgd.

Ontdek de brochure "Share The City: Naar een Brussel voor iedeen".

Ontdek Share The City

​Share [about] the city

Het nieuwe GBP gaat ook over "share about the city". De verandering wordt aangedreven door een proces van collectieve intelligentie samen met de gewestelijke en gemeentelijke besturen, het maatschappelijk middenveld, verenigingen, wetenschappers en het grote publiek.

Het doel van collectieve intelligentie bestaat erin om informatie bij de juiste bron te vinden, en dit in de verschillende fasen van de wijziging van het GBP. Collectieve intelligentie is ook bedoeld om een dialoog op gang te brengen over het GBP en de aanpassing ervan en over de uitdagingen en grote stedelijke thema's die ermee samenhangen.

Tijdens de fase van gezamenlijke diagnose:

• Van juni 2022 tot januari 2023 werden workshops gehouden met aangewezen vertegenwoordigers van de openbare instellingen die actief zijn in het Brusselse Gewest (gemeenten, gewestelijke besturen en instellingen van openbaar nut, betrokken actoren, gemeenschappen).
• In maart en april 2023 werden drie bijeenkomsten georganiseerd met het maatschappelijk middenveld en verenigingen, waarbij twintig verschillende entiteiten vertegenwoordigd waren.
• In mei 2023 trok het Share The City-team naar drie Brusselse scholen om er de wijziging van het GBP te presenteren en te bespreken.
• In september en oktober 2023 is het Share The City-team de dialoog aangegaan met het grote publiek tijdens drie workshops in Molenbeek, Schaarbeek en Elsene.
• In oktober 2023 werden wetenschappelijke actoren uitgenodigd voor een uitwisseling op hoog niveau over specifieke werkthema's.

Tijdens de fase van strategische richtlijnen:

• Begin 2024 heeft het Share The City-team opnieuw werkbijeenkomsten gehouden met publieke instanties, het maatschappelijk middenveld en wetenschappelijke actoren. Als orgelpunt werden op 19 maart 2024 alle actoren bijeengebracht tijdens een transversale werkgroep.

Tijdens de fase van prefiguratie:

• Eind 2025 en begin 2026 kwam het Share The City-team opnieuw samen met publieke actoren, het maatschappelijk middenveld en wetenschappers. Op 16 september 2025 was er een algemene presentatie over de voortgang van de werkzaamheden. Op 5 en 12 februari 2026 werden er workshops gehouden om meer inzicht te krijgen in de voorstellen en deze gezamenlijk te bespreken.

Ook de komende fasen van het voorontwerp en het ontwerp van GBP zullen in overleg worden uitgewerkt.