Woning, voorzieningen, economie, gronden, … Perspective verzamelt en analyseert de informatie die noodzakelijk is voor de ontwikkelingsstrategie van het Gewest.
De spelregels voor de stedelijke ontwikkeling in Brussel worden geformuleerd in verschillende verordenende en/of strategische instrumenten met gewestelijke of gemeentelijke draagwijdte.
De Zuidwijk is een centrale, populaire en historisch gemengde wijk van Brussel. Het is een belangrijke internationale toegangspoort tot België dankzij de aanwezigheid van het Zuidstation en de nabijheid van de Ring.
De Zuidwijk kent grote stedelijke uitdagingen. Daarom werkte het Brussels Gewest verschillende stadsplanning- en stadsvernieuwingsinstrumenten uit, die blijven evolueren.
Perspective heeft in overleg met talrijke actoren een Gedeelde visie voor de Zuidwijk opgemaakt. Deze visie is aan de Brusselse regering voorgelegd.
Er worden momenteel twee Stadsvernieuwingscontracten (SVC 4 en SVC 7) uitgevoerd.
Vastelling
Vaststelling: een wijk onder druk
De Zuidwijk is aangelegd op de bodem van de Zennevallei. De rivier blijft door de wijk stromen, gedeeltelijk gekanaliseerd door een dubbele ondergrondse koker. De openbare ruimte is hier onderhevig aan vele beperkingen. Naast de aanwezigheid van de Zenne wordt de ondergrond doorkruist door tunnels en ondergrondse metrostations. Bovengronds zijn dan weer functies aanwezig die veel ruimte in beslag nemen(de wekelijkse Zuidmarkt, het station als mobiliteitspool met meerdere niveaus).
De ontwikkeling van het Zuidstation en de aanleg van de Noord-Zuidverbinding hebben het gebied opgedeeld in subwijken met weinig onderlinge verbindingen, afgewisseld door geïsoleerde openbare ruimten, weinig groen en een centrale rol voor de auto. In het station komen internationale, nationale en gewestelijke mobiliteit samen, al is het moeilijk om de verschillende vervoerswijzen naast elkaar te laten bestaan.
Volgend op de aanwezigheid van de hogesnelheidstrein en een veranderende regelgeving hebben grootschalige vastgoedactiviteiten een deel van het traditionele gemengde stadsweefsel getransformeerd in een administratief centrum. Deze dynamiek blijft aanwezig, wanneer we de recente privé- en overheidsprojecten in acht nemen. Zo werden stedenbouwkundige vergunningen aangevraagd voor de bouw van de toekomstige hoofdkantoren van NMBS en Infrabel en voor de bebouwing van het Kuifje-blok via het "Move'Hub”-project.
De ontwikkeling van de tertiaire sector leidde tot een verlies aan functiegemengdheid en een animatie in de publieke ruimte. Deze evolutie staat haaks staat op de behoeften van de bewoners van de Zuidwijk. Deze opvang- en doorstromingsbuurt l wordt namelijk gekenmerkt door een hoge bevolkingsdichtheid, hoge werkloosheid, een laag gemiddeld inkomen, drugs- en daklozenproblematiek.
Doel
Doel: kwaliteit van de leefomgeving verbeteren
De gewestelijke en lokale overheden zien het als een prioriteit om de leefomgeving te verbeteren, met als ambities:
een hersteld evenwicht tussen functies door een groter woningenaanbod (vooral betaalbare woningen) en meer voorzieningen van collectief belang;
een kwalitatieve en levendige openbare ruimte
nieuwe groene ruimten en betere voetgangersverbindingen tussen buurten.
Historische achtergrond en andere instrumenten
In 2016 keurde de regering van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest het richtschema voor de Zuidwijk goed. Deze visie was toen al gebaseerd op het concept "woonvriendelijke stationsbuurt“.
Sindsdien hebben de overheden verschillende instrumenten voor stadsvernieuwing ingezet, waaronder een Duurzaam Wijkcontract (DWC “Zuid”) en twee Stadsvernieuwingscontracten (SVC 4 “Koningslaan” en 7 “Rondom het Zuidstation”).
In 2021 werd een ontwerp van het RPA “Zuid” opgesteld om de ambities van het richtschema te actualiseren en in regelgeving om te zetten, aan een openbaar onderzoek onderworpen. De klachten van het maatschappelijk middenveld en van de voor deze gelegenheid gemobiliseerde instanties hebben het Gewest ertoe aangezet de ambities voor de wijk te herzien. Het gaat daarbij om dichtheid en bouwprofielen, evenwicht van functies, betaalbare woningen, vergroening en verbetering van de openbare ruimte, klimaatuitdagingen (waaronder de verbouwing van gebouwen) en mobiliteit. Naar aanleiding hiervan heeft de Brusselse regering Perspective de opdracht gegeven om de territoriale visie voor de wijk en, indien nodig, het planningskader te actualiseren.
In afwachting van de goedkeuring van de Zuid-visie door de regering, somt de richtnota “Zuidwijk: naar een woonvriendelijke stationsbuurt” (gepubliceerd in maart 2023) de belangrijkste principes op die als kader dienden voor een goede ruimtelijke ordening.
Voorgeschiedenis
Voorgeschiedenis
14 januari 2016: de Regering van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (RBHG) keurt het Richtschema voor de Zuidwijk goed, dat gebaseerd is op het concept “woonvriendelijke stationsbuurt”.
7 december 2017: de RBHG keurt het SVC 4 “Koninglaan” goed, dat van toepassing is op de gemeenten Sint-Gillis en Vorst. Het programma zal vervolgens worden gewijzigd in 2019, 2020 en 2024.
13 juli 2018: de RBHG keurt het Gewestelijk Plan voor Duurzame Ontwikkeling (GPDO) goed, waarin de territoriale visie voor het Brussels Gewest tot 2040 wordt uiteengezet. In dit plan is de Zuidwijk opgenomen als prioritaire ontwikkelingspool, met name vanwege zijn rol als internationale toegangspoort tot Brussel.
8 mei 2018: het ministerieel besluit geeft de opdracht om over te gaan tot de voorbereiding van een ontwerp van RPA Zuid, dat bepaalde richtlijnen van het Richtschema actualiseert gezien de ontwikkelingen van bepaalde inrichtingsprojecten in de wijk.
23 mei 2019: de RBHG heeft kennis genomen van de vooruitgang die is geboekt bij de uitwerking van het RPA voor de Zuidwijk alsook van de voorstellen op het gebied van dichtheden, bestemmingen en bouwprofielen die worden overwogen. De RBHG stemt in met de principes en ambities die in het ontwerp van RPA zijn opgenomen.
6 mei 2021: de RBHG heeft het ontwerp van RPA Zuid en het bijbehorende milieueffectrapport (MER) in eerste lezing goedgekeurd.
1 september tot 2 november 2021: het ontwerp van RPA Zuid wordt aan een openbaar onderzoek onderworpen.
15 september 2022: na het openbaar onderzoek en de verwerking van de opmerkingen en klachten van de geraadpleegde instanties, waaronder het GOC, en de burgerlijke partij, worden de geactualiseerde territoriale ambities voor de Zuidwijk aangepast en voorgelegd aan de RBHG, die deze goedkeurt. Vervolgens wordt Perspective gevraagd om de territoriale visie voor de Zuidwijk aan te passen en, indien nodig, het planningskader te actualiseren om in te spelen op structurele en contextuele veranderingen binnen de wijk.
Januari 2023: eerste bijeenkomst van de Task Force Zuid, waarin een aantal gemeentelijke en gewestelijke institutionele en operationele actoren samenwerken. De Task Force komt twee tot drie keer per jaar bijeen en wil informatie-uitwisseling makkelijker maken tussen de publieke partners die betrokken zijn bij de ontwikkeling van de Zuidwijk.
Maart 2023:
de RBHG keurt het SVC 7 “Rondom het Zuidstation” goed, dat van toepassing is op de gemeenten Sint-Gillis, Anderlecht en de Stad Brussel. Het SVC 7-programma omvat acties voor openbare ruimten, gebouwen en het milieu, maar ook acties om de sociale cohesie en het gemeenschapsleven te bevorderen.
Op verzoek van de Brusselse regering wordt de richtnota “Zuidwijk: naar een woonvriendelijke stationsbuurt” gepubliceerd. Het doel is om een basis te bieden voor de actualiseringen waartoe de RBHG heeft besloten naar aanleiding van het openbaar onderzoek met betrekking tot het RPA Zuid-project. Daarnaast worden inrichtingsprincipes aangereikt waaruit de bevoegde autoriteiten kunnen putten en die ze kunnen gebruiken bij het onderzoeken van de aanvragen voor stedenbouwkundige vergunningen. Zo kunnen ze hun beoordeling in verband met goede plaatselijke aanleg onderbouwen.
Lopend sinds september 2023: ontwikkeling van een Strategische Visie voor de Zuidwijk door Perspective, in overleg met de Task Force Zuid en vertegenwoordigers van de vrijwilligerssector en bewoners.
