Woning, voorzieningen, economie, gronden, … Perspective verzamelt en analyseert de informatie die noodzakelijk is voor de ontwikkelingsstrategie van het Gewest.
De spelregels voor de stedelijke ontwikkeling in Brussel worden geformuleerd in verschillende verordenende en/of strategische instrumenten met gewestelijke of gemeentelijke draagwijdte.
Als belangrijkste centrum van internationale werkgelegenheid in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest is de Europese wijk een belangrijke uitdaging inzake ontwikkeling. Het Gewest wil de wijk omvormen tot een gemengde wijk met een breed aanbod aan woningen, kwalitatieve openbare ruimten en culturele activiteiten voor iedereen.
De Europese wijk is vandaag een stadsdeel van 260 hectare dat zich uitstrekt over het grondgebied van de Stad Brussel en de gemeenten Etterbeek en Elsene. De wijk ontstond in 1837 als woonwijk voor de gegoede burgerij en de Belgische adel. Vanaf het Verdrag van Rome (1957) vestigden de Europese instellingen er zich, waardoor de wijk geleidelijk van karakter veranderde. Vandaag is de Europese wijk een van de belangrijkste kantoorwijken van Brussel.
De wijk kent ook een lange geschiedenis op het vlak van ruimtelijke ordening. In maart 2006 ondertekenden de federale overheid, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, de Stad Brussel en de gemeenten Elsene en Etterbeek een ‘memorandum of understanding’ over de wijk. Het Gewestelijk Ontwikkelingsplan (GewOP) van 2002 duidde de wijk aan als een van de belangrijkste hefboomgebieden. In 2008 volgde een richtschema.
Nadat de Raad van State in september 2019 het ontwerp van Gezoneerde Gewestelijke Stedenbouwkundige Verordening (GGSV) ‘Wet’ had vernietigd en het ontwerp van Richtplan van Aanleg (RPA) ‘Wet’ in november 2020 was opgegeven, gaf de Brusselse Regering perspective.brussels in september 2021 de opdracht om een gedeelde visie voor de Europese wijk uit te werken.
Historiek
Historiek, studies en voorgaande akkoorden
Op 27 maart 2006 werd een ‘memorandum of understanding’ voor de ontwikkeling van de Leopold-Schumanwijk ondertekend tussen de Federale Overheid, het Brussels Hoofdstedelijke Gewest, de lokale overheden van de Stad Brussel en de gemeenten Elsene en Etterbeek. Dit driepartijenakkoord bepaalt de rechten en plichten in het kader van de herinrichting van de Europese wijk. Een van de opdrachten van het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest: de ontwikkeling van een Richtschema binnen de twee jaar na de ondertekening van het akkoord.
Het Richtschema
In april 2008 heeft de Brusselse Hoofdstedelijke Regering het Richtschema voor de Europese wijk met vijf strategische krachtlijnen goedgekeurd :
De Europese wijk moet de principes van duurzame ontwikkeling toepassen door de energieprestaties van de bestaande gebouwen te verbeteren en de passiefnormen toe te passen voor alle nieuwe gebouwen in de perimeter van het Stadsproject Wet.
Een betere mobiliteit moet meer gebruiksvriendelijke ruimten voor voetgangers en fietsers creëren en het verkeer aan het Schumanplein verminderen. De automatisering van metrolijn 1 en 5 en de aanleg van Gewestelijke Fietsroutes (GFR) door de Europese wijk moeten helpen om deze doelstelling te bereiken. De maatregel wordt aangevuld met de aanleg van een hoogwaardige voetgangersverbinding tussen het Jubelpark en het Leopoldpark, alsook met de verbreding van de voetpaden in de buurt van stations van het openbaar vervoer. Voor meer informatie verwijzen we naar de mobiliteitsstudie van de Europese wijk EW-2008.
Versterking van de functionele mix door de heraanleg van de Etterbeeksesteenweg als verbinding tussen de residentiële wijken van Sint-Joost (in het noorden) en Elsene (in het zuiden) en de ontwikkeling van nieuwe woningen en handelszaken in de Wetstraat, de Wiertzstraat, de Maalbeeklaan en de Waversesteenweg. Het Stadsproject Wet (SpW) voorziet dan weer in 110.000 m² woningen en 60.000 m² handelszaken langs de Wetstraat. (zie hieronder voor de evolutie van het project). Ook de historische handelskernen, zoals die van het Jourdanplein en het Luxemburgplein, moeten worden beschermd en versterkt.
De organisatie van internationale architectuurwedstrijden moet bijdragen tot een betere stedelijke kwaliteit van de Europese wijk.
Het culturele en vrijetijdspotentieel van de wijk moet worden versterkt door de renovatie van het Leopoldpark en het Jubelpark, alsook door de creatie van sterkere en duidelijkere verbindingen tussen de verschillende culturele instellingen.
Op basis van een topologisch-morfologische studie volgens de ‘Space Syntax’-methode van de Bartlett School of Architecture, stelt het Richtschema 12 concrete stedenbouwkundige en architecturale programma's voor om die ambitie voor de Europese wijk waar te maken:
heraanleg van de Etterbeeksesteenweg tot een stadsboulevard,
renovatie van de omgeving van Résidence Palace,
ontwikkeling van de multimodale pool Schuman,
heraanleg van het Schumanplein en de omgeving,
verfraaiing van de omgeving van de Europese Raad,
beheer van de esplanade voor het Europees Parlement,
renovatie en verfraaiing van het Jubelpark en de omgeving,
renovatie en verfraaiing van het Leopoldpark en de omgeving,
heraanleg van de Wetstraat, Belliardstraat en Kortenberglaan,
ontwikkeling van het Jamblinne de Meuxplein,
heraanleg van het Jourdanplein en het Luxemburgplein.
De historiek van het Stadsproject Wet
Het Stadsproject Wet (SpW) heeft betrekking op de bouw van woningen op 110.000 m², van voorzieningen en handelszaken op een totaal van 60.000 m² en van 240.000 m² nieuwe kantoren. Het SpW moet de Europese wijk omvormen tot een wijk met gemengde stedelijke functies, die aansluit op de vereisten van duurzame ontwikkeling en compacte steden. Het moet de gebouwen in de Europese wijk die niet door de Unie bezet worden, optimaal benutten.
Het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest heeft in 2008 een architectuurwedstrijd georganiseerd en selecteerde het Stadsproject Wet van Atelier Christian de Portzamparc.
In december 2013 heeft de Brusselse Hoofdstedelijke Regering een Stedenbouwkundige Zoneverordening (SV) goedgekeurd. Die komt in de plaats van Titel 1 van de Gewestelijke Stedenbouwkundige Verordening (GSV) en legt het reglementaire kader van de bouwprofielen en de inplantingen vast.
De eerste twee stedenbouwkundige vergunningen in de logica van de SV werden afgeleverd in december 2014 voor de projecten “Brussels Europa” van Atenor en “Leaselex” van Europa Capital. Ze voorzien de bouw van twee torens met een gemengde woon-kantoorfunctie en een nieuwe openbare ruimte tussen de Wetstraat en de Jacques de Lalaingstraat.
De Raad van State vernietigde de GGSV uiteindelijk op 25 september 2019, op basis van de Europese omzendbrief over de effectenbeoordeling waaraan plannen en programma’s moeten worden onderworpen.
Richtplan van Aanleg (RPA) Wet
De stedelijke perimeter "Wet" is gelegen rond de Wetstraat en strekt zich uit van de Kleine Ring tot de Etterbeeksesteenweg. De perimeter is dezelfde als die van de GGSV.
Het ontwerp van RPA ‘Wet’ bouwt nog altijd voort op de visie van het Stadsproject ‘Wet’ van Atelier de Portzamparc en stelt een stedenbouwkundige aanpak voor waarin multifunctionaliteit en de openbare ruimte een prominente plaats krijgen:
Het verbinden van de de wijken aan weerszijden van de Wetstraat door nieuwe paden en openbare ruimten te creëren via de bestaande huizenblokken (Leopoldswijk en het hoger gelegen deel van Sint-Joost-ten-Node);
De functionele gemengdheid versterken door er woningen, handelszaken, openbare voorzieningen en nieuwe openbare ruimten te integreren. Het ontwerp van Richtplan van Aanleg voorziet;
De ééntonigheid van de gebouwen aanpakken door een verscheidenheid aan bouwprofielen en rooilijnen te introduceren, met inbegrip van hoge gebouwen en nieuwe openbare ruimten
De doorgangsfunctie van de Wetstraat maakt plaats voor een scharnierfunctie
Om de ontwikkeling van de Europese wijk te begeleiden, organiseerde Perspective 2 informatie- en participatiemomenten (4-11 juni 2018) om het Richtplan van Aanleg (RPA) te ontwikkelen. Daarbij deed het beroep op de expertise van de inwoners en de gebruikers van de wijk.
Conform aan het artikel 3§4 van het besluit van 3 mei 2018 betreffende het informatie en participatieproces voor het publiek voorafgaand aan de uitwerking van een ontwerp van richtplan van aanleg, werden de verslagen van de gehouden gesprekken tijdens de vergaderingen van 8 en 11 juni op de website van Perspective gepubliceerd (ten laatste 15 dagen na de vermelde vergadering).
Na twee jaar te hebben gewerkt, gesprekken te hebben gevoerd met private en openbare actoren en met de burgers te hebben overlegd, heeft de Brusselse Hoofdstedelijke Regering het ontwerp van RPA Wet dat het stadsproject voor de Europese Wijk draagt, op 23 mei 2019 in eerste lezing goedgekeurd.
Van 7 oktober tot 5 december 2019 werd het ontwerp van Richtplan van Aanleg (RPA) ‘Wet’ voorgelegd voor een openbaar onderzoek in de gemeenten Stad Brussel, Elsene, Etterbeek, Sint-Jooste-Ten-Node en Sint-Pieters-Woluwe.
Op basis van de resultaten van het openbaar onderzoek, de adviezen van de instanties en het advies van de Gewestelijke Ontwikkelingscommissie (GOC) besliste de Regering om het ontwerp van RPA ‘Wet’ in te trekken. Ze gaf perspective.brussels de opdracht een gedeelde visie uit te werken die vertrekt van andere stedenbouwkundige principes, met meer respect voor het bestaande stedelijke weefsel.
