Beeldkwaliteitsplan

De publieke en open ruimte moet bijdragen tot de levenskwaliteit in het kanaalgebied. Ze vormt er de link tussen de verschillende wijken, actoren en burgers. De publieke ruimte geeft ademruimte aan dit stedelijke gebied in volle ontwikkeling, creëert sociale verbondenheid en biedt heel wat ontspanningsmogelijkheden.

Sinds de uitwerking van het Kanaalplan werden tal van initiatieven begeleid om de principes van dichtheid, functionele mix en stedelijke integratie te vertalen in concrete realisaties. Uit deze projecten is de noodzaak gebleken om de globale visie op de ontwikkeling van dit gebied aan te vullen en te concretiseren met een specifieke strategie in verband met de open ruimte.

De samenhang van het gebied versterken door middel van kwaliteitsvolle open ruimte

Ter beschikking gesteld aan alle actoren op het vlak van open ruimte in het kanaalgebied, komt het Beeldkwaliteitsplan (BKP) tegemoet aan twee gewestelijke doelstellingen:

• de samenhang van het kanaalgebied verhogen, de identiteit ervan versterken en kwaliteit verlenen aan de open ruimte;
• de ruimtelijke en sociale relaties tussen de verschillende wijken, die nog te veel onderbroken zijn door de kanaalinfrastructuur, versterken.

Een gids voor elk project met betrekking tot open ruimte in het kanaalgebied

Het BKP vormt een gids en een strategisch kader voor de bouwheren en ontwerpers van alle projecten met open ruimte in het kanaalgebied. Het is uitgewerkt door het consortium van de studiebureaus Org Squared en Bureau Bas Smets, onder leiding van perspective.brussels en in samenwerking met de actoren in de stad.

Een opvolgingscomité om de doeltreffende uitvoering van de projecten op het vlak van open ruimte te stimuleren

perspective.brussels richtte ook een opdrachtencentrale en een opvolgingscomité op om het BKP uit te voeren, op te volgen en te actualiseren. De dienstencentrale, die afliep na 5 jaar, werd inmiddels vervangen werd door een raamovereenkomst door Brussel Mobiliteit.

Verlaging en vergroening van de kades

Op vraag van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering werd in het kader van het BKP een aanvullende studie opgestart naar de mogelijkheden tot vergroening en verlaging van de kades in het kanaalgebied. Deze dient toe te laten om de band tussen publieke ruimte, water en natuur te versterken.

Deze haalbaarheidsstudie werd in 2020 uitgevoerd om:

• na te gaan welke terreinen in het kanaalgebied in aanmerking komen om omgevormd te worden tot een kwaliteitsvolle verlaagde publieke ruimte
• de technische en ruimtelijke beperkingen ervan te evalueren
• de mogelijkheden in beeld te brengen om het kanaal te vergroenen, zowel op het niveau van de oevers van het kanaal als op het niveau van de waterweg.

De resultaten en aanbevelingen van de studie werden geintegreerd in het in 2024 geactualiseerde BKP.

Actualisatie van de verlichting

Een gedetailleerde studie van de openbare verlichting  in het kanaalgebied werd gerealiseerd.

Drie doelstellingen worden hierin geformuleerd:

• de functie van de ecologische corridor tijdens de nachtelijke uren handhaven
• zuiniger omgaan met energie
• de veiligheid langs het kanaal verbeteren.

Passende verlichting houdt rekening met de mogelijke ecosysteemdiensten van de stad. Sommige soorten insecten of dieren kunnen worden aangetrokken of afgestoten door een slechte keuze van kunstlicht. Lichtvervuiling en lichthinder moeten, net als lucht- of waterverontreiniging, beperkt worden om het welzijn van mens en natuur niet in het gedrang te brengen.

Om ons bioritme en de natuur zo min mogelijk te verstoren, moet de duisternis van de nachtelijke hemel zo veel mogelijk behouden blijven, maar tegelijkertijd moet het landschap (inclusief de architectuur en stedenbouw) opgewaardeerd worden alsook het gevoel van veiligheid van alle gebruikers verbeterd worden.

Dit alles is volledig in lijn met de Green Deal van de Europese Commissie, het actieplan om Europa tegen 2050 klimaatneutraal te maken. Dit plan richt zich op het bevorderen van een efficiënt gebruik van hulpbronnen door over te schakelen op een schone en circulaire economie, op het herstellen van de biodiversiteit en het terugdringen van de vervuiling.

De afzonderlijke aanvullende studies over de verlichting, de kadeverlaging en de vergroening - waarvan de essentie in het geactualiseerde BKP van 2024 is geintegreerd - kunnen afzonderlijk opgevraagd worden.

Een greep uit zichtbare concrete resultaten op het terrein

Sinds de opstelling en goedkeuring van het Beeldkwaliteitsplan voor het kanaalgebied zagen verschillende concrete projecten het licht. Het gaat om projecten die volgens de BKP-principes worden uitgevoerd of projecten die met behulp van de opdrachtencentrale van het BKP worden uitgevoerd.

De Vilvoordsesteenweg omvormen tot een kwalitatieve en multimodale as

Begin 2022 werd het gedeelte langs de Vilvoordsesteenweg, tussen de Budabrug en de cruiseterminal, heringericht volgens de BKP-principes. Groenstroken scheiden de rijweg van de nieuwe voetgangersweg en het fietspad. Hierdoor kunnen voetgangers en fietsers zich op een veilige manier verplaatsen, genietend van het aangenaam uitzicht op het water.

Het vergroenen van de Nijverheidskaai

Op de Nijverheidskaai te Molenbeek, ter hoogte van “De Grote Hal”, werden bij de herinrichting de bestaande kleine vierkante boomplantvakken vervangen door ruime plantbedden waartussen een aantal banken werden geïnstalleerd (om zo stadssalons te creëren). Deze vernieuwde kade draagt bij aan het door het BKP beoogde landschap, het ecologisch netwerk en de wandelroute langs de kade, maar biedt ook stadssalons en andere functies met het oog op het multifunctionele gebruik van deze kade.

Het aanleggen van een promenade langs de Biestebroekkaai

Aan de kruising met de Kleineilandbrug heeft de gemeente Anderlecht in de lente van 2022 op de Biestebroekkaai, ter hoogte van het Schipperijdok, een aangenaam breed wandelpad aangelegd. Dit wandelpad biedt een fraai zicht op de grote, door groen omgeven waterpartij van het dok. De paden werden aangelegd in natuursteen, en de oorspronkelijke dekstenen en balustrades werden behouden zoals aanbevolen in het BKP. Door bij de toekomstige ingrepen de aanbevelingen van het BKP voor de generieke publieke kades te blijven toepassen (zoals het hergebruik van historisch herkenbare elementen, materialen en kleuren) zal de identiteit en de samenhang in het kanaalgebied worden versterkt.

De heraanleg van de publieke ruimte tussen het metrostation Delacroix en de Ropsy Chaudronbrug ter hoogte van de Jules Ruhlstraat met sterke aandacht voor gender (veiligheidsgevoel), vergroening, verbindingen tussen modi en met het kanaal.

Versterking van de band tussen mens, water en natuur

De Brusselse regering (2019-2023) nam zich voor om de band tussen natuur, mens en water te versterken. In die zin werd in een haalbaarheidsstudie het potentieel voo de verlaging en de vergroening van de kades en het kanaal geanalyseerd in het kader van de haalbaarheidsstudie van het BKP.

In april 2022 installeerde de Haven van Brussel, in samenwerking met Leefmilieu Brussel, de eerste drijvende 224 m² aan groene 'vlotten' ter hoogte van de Royal Yacht Club van Brussel (BRYC). In het voorjaar van 2024 werden een extra 241 m² geïnstalleerd. De volgende fase voor een extra 200m² is in afwachting. De werking van de planten verbetert de waterkwaliteit, bevordert de biodiversiteit (habitats voor insecten, vissen, vogels), absorbeert warmte uit het kanaal, bevordert het landschap en draagt bij aan de ecologische corridor van het kanaal en de Zennevallei.

Verschillende kadeverlagingen zijn thans in studiefase (vb Akenkaai), vergunningsfase (vb.: Sainctelette Linkeroever), of zijn volop in uitvoering op terrein (vb. Fernand Demetskaai, Kuregem).

Good Practice

Eind  2024 ontving het BKP (als Canal Open Space Plan) een URABCT Good Practice Award.